Leerzaam Longreads Nieuws Wereldwijd

De Mona Lisa

Ella Staps
Geschreven door Ella Staps

Weer terug naar een grote naam: Leonardo da Vinci.
Hem kennen jullie natuurlijk allemaal van de Mona Lisa.
Maar hij was eigenlijk zo veel meer dan dat. Hij was namelijk ook tekenaar, filosoof, beeldhouwer, componist, uitvinder, architect, kaartenmaker, astronoom, natuurkundige, scheikundige, militair ingenieur…. Kortom, wat was hij niet? Da Vinci wordt beschouwd als één van de grootste genieën van de renaissance.
Hij was een mysterieuze man. Er zitten in zijn werken ontzettend veel, onopgeloste geheimen en codes. Maar voordat we bij het spannende stuk van de Mona Lisa komen, hier eerst wat basis.

All our knowledge has its orgins in our perceptions – Leonardo da Vinci

Leonardo da Vinci werd geboren op 15 april 1452, in het plaatsje Anchiano, op 3 kilometer afstand van Vinci (van daar “da Vinci”), vlak bij Florence. Op zijn 14e stuurde zijn vader hem naar een atelier om daar te gaan werken. Toen werd zijn talent gezien.

Nou, we snappen het wel nu. Waar ik over wil praten is Da Vinci zelf, want hij was bijzonder. Hij wilde alles begrijpen. Hoewel hij nooit naar school gegaan is, was hij ontzettend slim. Hij heeft namelijk altijd onderzoekend naar de wereld gekeken. Wat hem ontzettend boeide was vliegen. Het was zijn grote droom om ooit de lucht in te gaan. Daarvoor onderzocht hij de vogels, maar al snel kwam hij erachter dat onze spieren gewoon te slap waren om dezelfde beweging te kunnen maken als vogels. Hij kwam met een soort parachute – een soort grote vlieger – en het begin van een helikopter.
Maar natuurlijk, hij was ook maar een mens. Hij moest ook eten. Daarom deed hij ook opdrachten, meestal voor hertogen en koningen. Hij was militair ingenieur. Hij werd gevraagd om zijn ideeën voor verdediging van steden en forten. Da Vinci vond ook een duikpak uit om vanonder uit een vloot aan te kunnen vallen. Dit duikpak is deze eeuw uitgeprobeerd en het werkte nog ook!

En natuurlijk kennen jullie Da Vinci van zijn schilderijen; waarvoor hij gewoon door de straten liep om mensen te kijken. Hij maakte prachtige mensen, maar ook lelijke. Met kromme neuzen en omhoog groeiende kinnen.
En hij was ook nieuwsgierig naar de mens zelf. Hij wilde weten hoe de spieren in elkaar zaten om bijvoorbeeld een rug of borst te tekenen.
En – hou je vast – hij sneed ook doden open, om de binnenkant van het lichaam gedetailleerder te bekijken… En als je nu naar al die tekeningen kijkt, zijn die organen toch behoorlijk goed geplaatst. Zoals jullie misschien nu wel door hebben, was hij echt een onderzoeker. Hij wilde alles begrijpen. En daardoor klopte ook bijna alles.

Learning is the only thing the mind never exhausts, never fears and never regrets – Leonardo da Vinci

Wie was Mona Lisa?
Maar nu het belangrijkste deel van dit artikel: de Mona Lisa
Wat weten we nou over de Mona Lisa? Eigenlijk niks… Wat is het dan dat ze al eeuwen toeristen trekt? Wat is er zo bijzonder aan haar?

Volgens een schrijver uit de renaissance, was Lisa de vrouw van de rijke handelaar Francesco del Giocondo. Del Giocondo gaf da Vinci de opdracht een portret van zijn vrouw te schilderen. Het was dus een portret van Lisa del Giocondo. Maar de vraag is: waarom schilderde hij wel de simpele Lisa en niet de mensen van de adel? Nou, de vader van Leonardo da Vinci, Ser Piero, woonde bijna tegenover Lisa en haar man in Florence. Nog belangrijker: Del Giocondo was één van de belangrijkste klanten van zijn vader Ser Piero, die een belangrijke notaris was. Del Giocondo stond bekend als een ruziezoeker die alles deed om zijn zin te krijgen. Misschien is dat wel de rede waarom Da Vinci Lisa schilderde.
En wat wel fijn is, is dat men zeker weet dat ze geleefd heeft; wan ze hebben haar overlijdensakte gevonden. Volgens die overlijdensakte was ze bekend in Florence. Dat betekent dat iedereen in Florence wist wie ze was, toen ze op 10 juli 1542 overleed. Dan weten we dus zeker dat Da Vinci Lisa kende en haar portret heeft geschilderd. En volgens aantekeningen van een man genaamd: Vasari – iemand die het schilderij nog nat heeft gezien – is het gemaakt in 1503.

Mona Lisa is the only beauty who went trough history and retained her reputation – Will Rogers

Op zoek naar de echte versie(s)
Maar hoe weten we of het portret van da Vinci en dat in het Louvre (Parijs) hetzelfde zijn?
De feiten: we weten dat het in Florence is geschilderd; volgens Vasari is het in 1503 gemaakt; en het portret in het Louvre laat een glimlachende vrouw zien. Tot nu toe klopt het. Maar wat raar is, is dat Vasari het in zijn aantekeningen heeft over wenkbrauwen, die de Mona Lisa van het Louvre niet heeft. En volgens Vasari was het geschilderd in opdracht van haar man Del Giocondo, die het nooit in bezit heeft gehad. Het portret was bij Da Vinci toen Del Giocondo overleed.
En het meest verwarrende is een bericht van een ooggetuige genaamd: Antonio de Beatis. Volgens hem heeft Da Vinci het schilderij aan hem laten zien toen hij bijna doodging. Da Vinci zei dat Del Giocondo hem niet gevraagd heeft het portret te schilderen, maar door de adellijke mecenas* Giuliano de’ Medici.
Dus heeft Da Vinci misschien wel twee versies gemaakt om twee verschillende redenen? Dat hij wel het portret in Florence heeft gemaakt, dat het aan Del Giocondo is gegeven en dat hij gewoon een 2e versie heeft gemaakt, die nu in Parijs hangt. En hoe raar het ook klinkt, het kan wel eens waar zijn. Leonardo heeft wel eens meer twee versies van een portret gemaakt.
De andere Mona Lisa hangt mogelijk in Singapore. Ze is jonger; de achtergrond is schetsmatiger en ze glimlacht. Je ziet dat het duidelijk een ander schilderij is.
 
Dat er twee Mona Lisa’s zouden zijn, kwam in 1914 voor het eerst in het nieuws. Een Engelse kunsthandelaar Baker, kocht het van een particulier en was overtuigd dat het een vroege Da Vinci was. Hij bewaarde het in zijn Isleworth studio, waardoor het schilderij bekend staat als: de Mona Lisa van Isleworth. Hij had een punt; het schilderij leek veel op een getekende kopie uit 1504 uit Florence van een ander genie uit die tijd: Rafaël. Daaraan zou je kunnen zien hoe de Mona Lisa er ooit uitgezien heeft. De aantekeningen van Rafaël komen het meest overeen met de Mona Lisa van Isleworth. Een grote overeenkomst tussen Rafaëls tekening en deze Mona Lisa, zijn de grote Dorische zuilen aan de buitenkant. Die er op die van het Louvre niet zijn.

Maar als er een eerste en tweede versie is, waarom is de “eerste” niet afgemaakt? Je ziet misschien wel dat de achtergrond van de Isleworth Mona Lisa veel minder gedetailleerd is dan die van het Louvre. Misschien omdat De Giocondo ongeduldig was en Da Vinci te langzaam. Wellicht heeft Del Giocondo het schilderij weggenomen zodra het gezicht af was.
Volgens wetenschappelijk onderzoek komt het doek van het schilderij wel uit die tijd. Onderzoekers hebben monsters genomen. De verf komt overeen met de verf die Da Vinci gebruikte. Na onderzoek met röntgenstralen, infrarood en ultraviolette scans, is er niks gevonden dat erop wijst dat dit geen vroege Mona Lisa is.
Toch voelt het te mooi om waar te zijn, of niet? Het rare is ook, dat ze overal monsters vandaan hebben gehaald, behalve van het gezicht; wat het belangrijkste onderdeel van het portret is.
Toch denk ik dat er twee versies zijn. En als de Isleworth niet de eerste is, is hij verloren gegaan of ergens anders op de wereld?
Er zijn zoveel verschillende Mona Lisa’s op aarde, dat ik betwijfel of we ooit zullen weten welke wel en welke niet echt is.

A lotta cats copy the Mona Lisa , but people still line up to see the original – Louis Armstrong

De meerdere gezichten van Mona Lisa
In 2004 vroeg het Louvre aan een man genaamd Pascal Cotte om het kunstwerk te scannen, om de originele kleuren vast te stellen. Hij kwam erachter dat er veel meer aan de hand was onder het oppervlak. Hij is de afgelopen tien jaar in het geheim bezig geweest met het blootleggen van het originele portret. Cotte haalde er digitaal laagjes verf af, met behulp van een speciale camera. Door elk beeld te analyseren, dat in zwart-wit verscheen, kon Cotte het schilderij laag voor laag blootleggen.

Wat Cotte’s onderzoek ons heeft laten zien, is dat er veel meer gezichten achter de moderne Mona Lisa zitten; het zou 14 graden gedraaid moeten zijn; ze zou niet moeten lachen; haar haar was heel anders en haar hoofd en handen moesten groter worden. Het raarste aan de Mona Lisa was natuurlijk dat ze geen wenkbrauwen en wimpers heeft, maar die zijn blijkbaar door de jaren heen vervaagd en nu onduidelijk. Door zijn onderzoek zag Cotte hoe vaak Da Vinci zijn werk heeft veranderd.

Men kreeg hierdoor ook inzicht in hoe Da Vinci zijn tekeningen opbouwde. Da Vinci begon met een tekening. Met een scherp potlood trok hij lijnen op overtrekpapier en bracht die omtrekken daarna met kolengruis over op het paneel.

Wat dus zou kunnen is dat er wel degelijk twee Mona Lisa’s zijn en dat ze allebei van hetzelfde doek komen!
Misschien is de eerste Mona Lisa nu gevonden.

Mona Lisa must have had the highway blues, you can tell by the way she smiles – Bob Dylan

Codes & geheimen

  1. Volgens Silvano Vinceti heeft hij kleine lettertjes in Lisa’s ogen heeft gevonden. In het rechter oog staat waarschijnlijk LV wat voor Leonardo da Vinci kan staan. Maar in het linkeroog staan de letters B en S of misschien de initialen CE.
  2. In de boog van de brug blijkt ook het cijfer 72 te staan, maar misschien kan het ook L2 zijn. Terwijl het nummer 149 en een uitgegumd nummer achter op het schilderij gevonden zijn.
  3. Wanneer een kunstenaar een kopie van de Mona Lisa op zijn kant legde om een ander perspectief te krijgen, meende hij dieren te zien.
  4. Mona Lisa was waarschijnlijk zwanger toen het schilderij gemaakt werd. Volgens onderzoekers draagt ze een soort gewaad dat in die tijd werd gedragen door zwangere vrouwen.
  5. Hoe kan het toch dat haar blik je altijd volgt? Dat komt omdat de mond- en ooghoeken zijn vervaagd (bewust of door de jaren heen). En daardoor kun je niet helemaal vaststellen waar ze naar kijkt.

En dit zijn maar een paar van de vele codes en geheimen die te zien zijn als je heel, heel goed kijkt.

Kortom, de Mona Lisa zal altijd een mysterie blijven. Hoe veel, waarom, wat, hoe. Ik weet niet of iemand het ooit zal weten. Maar gelukkig heeft iedereen fantasie, dus maak er je eigen verhaal van en bepaal zelf hoe het gaat.

*Mecanes: een beschermheer/vrouw van kunstenaars, sporters of artiesten die ze van financiële dingen voorziet

Print Friendly, PDF & Email

Over de schrijver

Ella Staps

Ella Staps

Hallo allemaal, ik ben Ella en ik zit in klas B2D. Ik hou van schrijven en leer graag nieuwe dingen van het schrijven van artikelen. De onderwerpen waarover ik schrijf zijn daarom ook heel verschillend.

Laat een reactie achter